Hỏi đáp

Máy tôi có chạy được không?

Nhiều khả năng là được. Máy sản xuất trong khoảng mười năm trở lại đây đều chạy được, và chạy nhanh — kể cả máy đã ì ạch với Windows. Máy bị Windows 11 chê “không đủ điều kiện”? Ở đây nhận hết, không kén. Cách chắc chắn duy nhất là dùng thử từ USB: không đụng gì đến máy, và bạn kiểm tra được luôn Wi-Fi, âm thanh, máy in trước khi quyết định. Lời hứa của chúng tôi không đáng tin bằng mười phút tự thử của bạn.

Tôi cần soạn văn bản, làm bảng tính thì sao?

Làm ngay trong trình duyệt. Google Docs, Sheets và Slides miễn phí, chạy tốt. Word, Excel và PowerPoint cũng có bản web tại office.com — miễn phí với một tài khoản Microsoft, ai có Office 365 thì đăng nhập dùng như thường. Ai sẵn máy Apple còn mở được Pages, Numbers và Keynote trên iCloud.com. Tệp .docx, .xlsx mở thẳng trong các bản web này. Thứ chưa có là bộ Office cài vào máy — loại tải về chạy tệp .exe; nếu công việc của bạn cần macro phức tạp hay tính năng chỉ có ở bản cài đặt, hãy cân nhắc kỹ trước khi chuyển.

Tôi quen gõ VNI, đổi được không?

Được. Mở Cài đặt, vào mục Bàn phím và phương thức nhập → Thêm phương thức nhập, chọn Bàn phím tiếng Việt (VNI). Xong thì chuyển qua lại giữa các kiểu bằng biểu tượng VI ở góc phải màn hình, hoặc Ctrl + Space. VIQR cũng có sẵn ở đúng chỗ đó. Cả ba kiểu đều chạy trên cùng một bộ gõ, nên gõ kiểu nào cũng như nhau.

Gõ “w” ra “ư” thì bật ở đâu?

Mặc định tắt, vì không phải ai cũng thích. Vào Cài đặt → Bàn phím và phương thức nhập → Phương thức nhập, bấm vào Bàn phím tiếng Việt (Telex), rồi bật Nhập “w” để gõ “ư”. Từ đó gõ mỗi chữ w là ra ư luôn, khỏi phải uw. Cùng trang đó còn vài tùy chọn khác, cứ thử rồi chỉnh cho hợp tay.

Sao không cài Linux luôn?

Nếu bạn hỏi câu này thì Linux hợp với chính bạn — colorburst cũng xây trên nhân Linux, cùng một họ cả. Khác biệt nằm ở người mà bạn cài máy cho.

Một bản Linux desktop vẫn cần trong nhà có người biết xử lý khi Wi-Fi thiếu driver, khi quạt gào lên vì video giải mã bằng CPU, hay khi bản cập nhật hỏi những câu bố mẹ bạn không biết trả lời. Ở đây những việc đó lo sẵn: driver và giải mã phần cứng nằm trong ảnh cài, chỉ có một đường cập nhật, hệ thống khó phá — hỏng thì đặt lại vài phút là về chỗ cũ. Mục tiêu là máy của ông bà ít khi cần đến bạn.

Vẫn dùng được Gmail, YouTube, Drive chứ?

Vẫn dùng bình thường trong trình duyệt, đăng nhập như trên bất kỳ máy nào. Khác biệt không nằm ở dịch vụ Google, mà ở chỗ đăng nhập vào máy: tài khoản bạn mở máy là tài khoản nằm trên chính máy đó, không phải tài khoản Google. Chúng tôi bỏ cái cổng bắt buộc, chứ không cấm cửa.

Đổi lại, máy không đồng bộ lên máy chủ nào — bạn đăng nhập được cả khi mất mạng, nhưng quên mật khẩu thì hiện chưa có cách khôi phục. Hãy ghi ra giấy và cất kỹ.

Cài rồi có quay lại Windows được không?

Được, nhưng không phải bằng một nút bấm. Việc cài colorburst đã xóa ổ đĩa, nên muốn quay lại bạn phải cài lại Windows từ đầu và chép lại dữ liệu từ bản sao lưu. Vì vậy chúng tôi mới nhắc đi nhắc lại: sao lưu trước khi cài, và cứ dùng thử từ USB cho kỹ — bước đó không mất gì cả. Chúng tôi muốn bạn ở lại vì thích, đâu phải vì hết đường về.

Dự án này kiếm tiền kiểu gì?

Mô hình kinh doanh hiện tại: đốt tiền túi. Vòng gọi vốn hiện tại: lương tháng. Niềm vui khi làm: vô giá.

Dự án sống được bao lâu?

Không hứa trước. Đây là dự án tình nguyện, không công ty nào đứng sau — hứa suông là việc của phòng marketing, mà ở đây làm gì có phòng nào. Nhưng mã nguồn công khai với giấy phép tự do, nên nếu nhóm hiện tại dừng lại, ai cũng có thể tiếp tục từ đúng chỗ đó. Máy bạn đang dùng cũng không vì thế mà ngừng chạy. Phần mềm tự do khó chết hơn công ty.

Có phải phần lớn mã nguồn này do AI viết không?

Thật không thể tin nổi, nhưng câu trả lời là: Đúng. Phần lớn được làm với sự trợ giúp của AI. Một người gõ tay từng dòng thì việc này không chậm — là không bao giờ xong. AI không làm hộ tôi phần khó; nó làm hộ phần dài. Cầu toàn là kẻ thù của đủ tốt.

AI cũng viết công cụ kiểm thử, nên việc thử — bằng tay lẫn tự động — rẻ đi nhiều, mà rẻ thì mới làm thường xuyên. Bộ kiểm thử hiện còn nhỏ — nói trước để sau này không ai bảo tôi chém. Khi hệ thống đứng vững, tôi sẽ rà lại toàn bộ bằng tay.

Tóm lại: AI gõ, người chịu trách nhiệm — kiến trúc, bảo mật, cái gì được phát hành đều do một kỹ sư có nghề quyết. Máy hỏng thì bạn chửi tôi, chứ chửi con bot nó cũng không nghe.

Đây có phải chỉ là ChromeOS đổi tên không?

Không, và câu hỏi này hỏi đúng chỗ. colorburst xây trên ChromiumOS — phần mã nguồn mở — và nói rõ điều đó ngay từ dòng đầu. Đứng trên vai người khác mà ghi tên người cho mượn vai thì không phải nhận vơ; đó là cách phần mềm tự do vận hành.

Vả lại “xây trên ChromiumOS” nghe dễ hơn thực tế nhiều. Thứ Google công bố là mã nguồn, không phải một hệ điều hành đóng gói sẵn: từ đó dựng ra một máy khởi động lên chạy trơn tru, có driver, có cập nhật — đó mới là phần việc thật. Trên nền ấy, colorburst bỏ tài khoản Google và làm tiếng Việt cho ra hồn.

Động cơ cũng khác. ChromeOS tồn tại để bán phần cứng và đưa bạn vào dịch vụ của Google. colorburst không tồn tại để lùa bạn vào đâu cả.

Ai làm ra thứ này?

Một kỹ sư phần mềm, làm vì muốn có một chiếc máy an toàn, đáng tin và tôn trọng người dùng — thứ mà mình sẵn sàng đưa cho người nhà. (Biệt danh trên GitHub thì lấy từ phim Tể tướng Lưu Gù.)

Dùng thử thấy chỗ nào chưa ổn, hãy báo — một báo lỗi viết kỹ quý hơn mười lời khen. Ai biết Linux và muốn góp sức thì càng hoan nghênh, từ báo lỗi, dịch thuật cho tới viết mã. Mã nguồn và mọi trao đổi đều công khai trên GitHub.

Về cái tên

Tôi lớn lên trong thời truyền hình đen trắng. Một cải tiến kỹ thuật tên là colorburst — đoạn tín hiệu ngắn mở đầu mỗi dòng quét, chẳng ai nhìn thấy bao giờ — đã làm truyền hình màu sống dậy.

Hệ điều hành nên là một phần như thế: tẻ nhạt, đứng ngoài khung hình, và nhờ nó mà mọi thứ khác lên màu.

Nguồn gốc và giấy phép

colorburst phân nhánh từ ChromiumOS — phần mã nguồn mở cũng là nền của ChromeOS — và giữ nguyên giấy phép của bản gốc (BSD 3 điều khoản); các thành phần khác giữ giấy phép của chúng. Dự án không dính dáng gì đến Google.